Chỉ vài tuần trước, Thủ tướng Takaichi Sanae còn nói rằng bà không có “thời gian để nghĩ tới giải tán” vì phải ưu tiên kinh tế và chính sách khác. Thế nhưng chỉ sau kỳ nghỉ đầu năm, khả năng giải tán Hạ viện ngay khi Quốc hội thường kỳ bắt đầu đã bất ngờ trở thành kịch bản trung tâm của chính trường Nhật Bản. Sự xoay trục này không phải ngẫu nhiên, mà phản ánh một tính toán chính trị rất rõ ràng.
Về bề ngoài, chính phủ hiện không bị khủng hoảng. Tỷ lệ ủng hộ nội các vẫn cao. Takaichi đang được nhìn nhận là một lãnh đạo mạnh mẽ về đối ngoại và cứng rắn về an ninh. Chính phủ vừa đạt được một liên minh với đảng Duy tân, kèm theo một gói thỏa thuận chính sách rất chi tiết. Trong bối cảnh đó, việc giải tán Hạ viện dường như không có lý do rõ ràng. Chính điều này khiến nhiều nghị sĩ trong liên minh và ngay cả trong đảng cầm quyền đặt câu hỏi: Vì sao phải mạo hiểm?
Câu trả lời nằm ở một điểm mà dư luận thường bỏ qua: Sự khác biệt giữa ủng hộ qua thăm dò dư luận và quyền lực thực tế trong nghị viện. Một chính phủ có thể được lòng cử tri, nhưng nếu không có đa số ghế ủng hộ, mọi chính sách đều phải mặc cả. Takaichi không chỉ muốn được yêu thích; bà muốn có một nghị viện đủ mạnh để thông qua luật, ngân sách và các cải cách mà không bị các đối tác liên minh hay phe đối lập chi phối.
Liên minh với Duy tân được hình thành nhanh chóng và mang tính kỹ thuật. Hai bên đã thống nhất nhiều chính sách nhạy cảm như cải cách bộ máy, cắt giảm số nghị sĩ, và các vấn đề an ninh. Nhưng chính sự chi tiết đó lại tạo ra rủi ro. Nếu Quốc hội bước vào giai đoạn tranh luận ngân sách và các vụ bê bối chính trị – như vấn đề tiền bạc trong chính trị hay các mối quan hệ cũ với tổ chức tôn giáo – thì liên minh có thể bị bào mòn trước khi kịp ổn định. Giải tán sớm là cách “chốt sổ” khi tình thế còn thuận lợi.
Một yếu tố khác là bối cảnh đối ngoại. Trung Quốc đang siết chặt xuất khẩu đất hiếm và gia tăng áp lực kinh tế lên Nhật Bản. Trong một môi trường như vậy, Takaichi muốn có một chính phủ với nền tảng nghị viện vững chắc để theo đuổi đường lối đối ngoại cứng rắn mà không lo bị lật ngược trong nội bộ. Nói cách khác, bà muốn giải tán để tăng cường “sứ mạnh chính trị” trước khi bước vào giai đoạn đối đầu căng thẳng hơn.
Tuy nhiên, quyết định này không hề được hoan nghênh rộng rãi. Duy tân lo ngại rằng các thỏa thuận đang thương lượng, đặc biệt là về cắt giảm số nghị sĩ, sẽ bị bỏ dở. Quốc dân Dân chủ phản đối vì giải tán sớm sẽ làm đổ vỡ cam kết thông qua ngân sách trong năm tài khóa, thứ gắn liền với các thỏa thuận về thuế và “bức tường thu nhập”. Ngay trong nội bộ đảng cầm quyền, nhiều nhân vật chủ chốt tỏ ra bức xúc vì việc giải tán được quyết định trong một vòng tròn rất hẹp, khiến họ cảm thấy bị gạt ra ngoài.
Điểm đáng chú ý là sự tách rời giữa sự ủng hộ dành cho Takaiichi và sự ủng hộ dành cho đảng của bà. Nội các có thể được ưa thích, nhưng đảng cầm quyền thì lại không được ủng hộ . Giải tán trong bối cảnh đó là một canh bạc: hoặc Takaichi chuyển được “sự ưa thích cá nhân” thành đa số nghị viện, hoặc bà sẽ phơi bày sự mong manh của nền tảng chính trị mà mình đang chèo lái.
Cuối cùng, điều đang diễn ra không phải là một cuộc bầu cử vì chính sách, mà là một cuộc bầu cử vì quyền lực. Bà Takaichi đang đứng trước lựa chọn giữa việc tiếp tục điều hành một chính phủ phải thương lượng từng bước, hay mạo hiểm tất cả để giành một thế đa số rõ ràng. Việc bà có thực sự bấm nút giải tán hay không sẽ cho thấy bà là kiểu lãnh đạo nào: người quản lý thận trọng, hay người sẵn sàng đánh cược để tái cấu trúc cán cân quyền lực của chính mình.
Về bề ngoài, chính phủ hiện không bị khủng hoảng. Tỷ lệ ủng hộ nội các vẫn cao. Takaichi đang được nhìn nhận là một lãnh đạo mạnh mẽ về đối ngoại và cứng rắn về an ninh. Chính phủ vừa đạt được một liên minh với đảng Duy tân, kèm theo một gói thỏa thuận chính sách rất chi tiết. Trong bối cảnh đó, việc giải tán Hạ viện dường như không có lý do rõ ràng. Chính điều này khiến nhiều nghị sĩ trong liên minh và ngay cả trong đảng cầm quyền đặt câu hỏi: Vì sao phải mạo hiểm?
Câu trả lời nằm ở một điểm mà dư luận thường bỏ qua: Sự khác biệt giữa ủng hộ qua thăm dò dư luận và quyền lực thực tế trong nghị viện. Một chính phủ có thể được lòng cử tri, nhưng nếu không có đa số ghế ủng hộ, mọi chính sách đều phải mặc cả. Takaichi không chỉ muốn được yêu thích; bà muốn có một nghị viện đủ mạnh để thông qua luật, ngân sách và các cải cách mà không bị các đối tác liên minh hay phe đối lập chi phối.
Liên minh với Duy tân được hình thành nhanh chóng và mang tính kỹ thuật. Hai bên đã thống nhất nhiều chính sách nhạy cảm như cải cách bộ máy, cắt giảm số nghị sĩ, và các vấn đề an ninh. Nhưng chính sự chi tiết đó lại tạo ra rủi ro. Nếu Quốc hội bước vào giai đoạn tranh luận ngân sách và các vụ bê bối chính trị – như vấn đề tiền bạc trong chính trị hay các mối quan hệ cũ với tổ chức tôn giáo – thì liên minh có thể bị bào mòn trước khi kịp ổn định. Giải tán sớm là cách “chốt sổ” khi tình thế còn thuận lợi.
Một yếu tố khác là bối cảnh đối ngoại. Trung Quốc đang siết chặt xuất khẩu đất hiếm và gia tăng áp lực kinh tế lên Nhật Bản. Trong một môi trường như vậy, Takaichi muốn có một chính phủ với nền tảng nghị viện vững chắc để theo đuổi đường lối đối ngoại cứng rắn mà không lo bị lật ngược trong nội bộ. Nói cách khác, bà muốn giải tán để tăng cường “sứ mạnh chính trị” trước khi bước vào giai đoạn đối đầu căng thẳng hơn.
Tuy nhiên, quyết định này không hề được hoan nghênh rộng rãi. Duy tân lo ngại rằng các thỏa thuận đang thương lượng, đặc biệt là về cắt giảm số nghị sĩ, sẽ bị bỏ dở. Quốc dân Dân chủ phản đối vì giải tán sớm sẽ làm đổ vỡ cam kết thông qua ngân sách trong năm tài khóa, thứ gắn liền với các thỏa thuận về thuế và “bức tường thu nhập”. Ngay trong nội bộ đảng cầm quyền, nhiều nhân vật chủ chốt tỏ ra bức xúc vì việc giải tán được quyết định trong một vòng tròn rất hẹp, khiến họ cảm thấy bị gạt ra ngoài.
Điểm đáng chú ý là sự tách rời giữa sự ủng hộ dành cho Takaiichi và sự ủng hộ dành cho đảng của bà. Nội các có thể được ưa thích, nhưng đảng cầm quyền thì lại không được ủng hộ . Giải tán trong bối cảnh đó là một canh bạc: hoặc Takaichi chuyển được “sự ưa thích cá nhân” thành đa số nghị viện, hoặc bà sẽ phơi bày sự mong manh của nền tảng chính trị mà mình đang chèo lái.
Cuối cùng, điều đang diễn ra không phải là một cuộc bầu cử vì chính sách, mà là một cuộc bầu cử vì quyền lực. Bà Takaichi đang đứng trước lựa chọn giữa việc tiếp tục điều hành một chính phủ phải thương lượng từng bước, hay mạo hiểm tất cả để giành một thế đa số rõ ràng. Việc bà có thực sự bấm nút giải tán hay không sẽ cho thấy bà là kiểu lãnh đạo nào: người quản lý thận trọng, hay người sẵn sàng đánh cược để tái cấu trúc cán cân quyền lực của chính mình.
