Lịch sử Nhật Bản và Việt Nam 1940–1945: Đó Không Phải Là “Giải Phóng”

kamikaze

Khi Thế chiến II lan rộng, toàn bộ khu vực châu Á – Thái Bình Dương chìm trong khói lửa.
Đông Dương thuộc Pháp, bao gồm cả Việt Nam, cũng không nằm ngoài vòng xoáy ấy.
Năm 1940, Nhật Bản trong chiến lược “Nam tiến” đã đưa quân vào bán đảo Đông Dương.
Một số tài liệu chính thức lúc bấy giờ, và cả một số ý kiến ngày nay, gọi đây là hành động “giải phóng” Việt Nam khỏi Pháp.
Thậm chí ngày nay có nhiều người Nhật còn lớn tiếng yêu cầu người Việt Nam phải cảm ơn họ vì đã giúp "giải phóng" đất nước.

Nhưng, sự thật hoàn toàn khác.
Đó không phải là một cuộc giải phóng mang lại tự do và độc lập cho người Việt,
mà là việc thay thế kẻ thống trị, kế thừa bộ máy cai trị thực dân và siết chặt nó phục vụ lợi ích của Nhật.
Trong giai đoạn ấy, người Việt phải sống dưới hai tầng áp bức – vừa của Pháp, vừa của Nhật.

1. Nhật và Pháp cùng cai trị Việt Nam

Năm 1940, Nhật ký thỏa thuận với chính quyền thực dân Pháp:

Nhật được quyền đưa quân đồn trú, sử dụng đường sắt, cảng biển, khai thác tài nguyên
Pháp tiếp tục duy trì bộ máy hành chính thuộc địa

Kết quả:

Bộ máy cai trị của Pháp vẫn nguyên vẹn, quân đội Nhật áp đặt quyền kiểm soát quân sự
Than, cao su, gạo… bị vơ vét hai lần – vừa cho Pháp, vừa cho Nhật

Đây không phải giải phóng, mà là chia chác quyền lực trên lưng một dân tộc bị nô lệ.

2. Đảo chính 9/3/1945: Cướp tay kẻ cướp

Giai đoạn cuối chiến tranh, ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính lật đổ Pháp ở Đông Dương.
Có người nhìn sự kiện này và nói: “Nhật đánh đuổi Pháp, trả lại độc lập cho Việt Nam”.

Nhưng thực tế:

Nhật bắt giam, tước vũ khí quân Pháp để độc quyền cai trị
Dựng Chính phủ Trần Trọng Kim, nhưng đó là chính phủ bù nhìn không quân đội, không thực quyền
Mọi quyết định về quân sự, ngoại giao vẫn nằm trong tay Nhật

Nói cách khác, đây chỉ là cướp thuộc địa từ tay Pháp để biến thành của mình, không phải giải phóng.

3. Nạn đói 1945 – bằng chứng của ách thống trị

Nếu Nhật giải phóng Việt Nam, tại sao hàng triệu người chết đói năm 1945?

Nguyên nhân trực tiếp:

Ép nông dân miền Bắc bỏ lúa, trồng đay và thầu dầu phục vụ chiến tranh
Thu gom gạo đưa cho quân Nhật ở Đông Nam Á
Chiến tranh làm tê liệt vận tải, gạo miền Nam không ra được miền Bắc

Hậu quả: khoảng 2 triệu người chết đói – một trong những thảm họa nhân đạo lớn nhất lịch sử Việt Nam thế kỷ XX, xảy ra ngay dưới ách thống trị của Nhật.

4. Ngụy biện: “Đã là thuộc địa Pháp thì Nhật không xâm lược”

Một số người biện hộ: “Việt Nam đã là thuộc địa của Pháp, nên Nhật vào không thể gọi là xâm lược”.
Đây là lập luận sai:

Một dân tộc dù đang bị đô hộ, mọi sự áp đặt quyền lực từ bên ngoài mà không do dân tộc đó quyết định vẫn là xâm lược
Nhật không hề giải phóng rồi trao quyền tự quyết, mà chỉ thay thế vị trí của Pháp
Pháp xâm lược trước không biến hành động của Nhật thành hợp pháp hay vô tội

5. Kết luận: Đừng bắt người Việt phải cảm ơn

Từ 1940 đến 1945, Nhật Bản không phải là “người giải phóng” Việt Nam.
Đó là thời kỳ tối tăm với áp bức, bóc lột và thảm họa nhân đạo.

Vì thế, gọi đó là “giải phóng” và đòi hỏi người Việt cảm ơn
chẳng khác nào bảo nạn nhân phải biết ơn kẻ cướp đã cướp nạn nhân từ một kẻ cướp khác.
Người Việt Nam không có lý do gì để cảm ơn Nhật Bản về giai đoạn đó.

Tài liệu tham khảo

David G. Marr, Vietnam 1945: The Quest for Power, University of California Press, 1995.
Peter Neville, Britain in Vietnam: Prelude to Disaster, 1945–46, Routledge, 2007.
Christopher Goscha, Vietnam: A New History, Basic Books, 2016.
Nguyễn Văn Khoan, Lịch sử Việt Nam 1930–1945, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001.
Phạm Hồng Tung (chủ biên), Lịch sử Việt Nam tập 10: 1930–1945, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2013.