Sáng hôm nay, ngày 12 tháng 1 năm 2026, tàu thăm dò Chikyu của Nhật đã rời cảng bắt đầu chuyến khảo sát đất hiếm đầu tiên trong năm nay. Việc tàu Chikyu rời cảng để tiến về vùng biển quanh đảo Minamitorishima không đơn thuần là một chuyến khảo sát khoa học. Đó là một bước đi chiến lược trong nỗ lực giành lại quyền tự chủ tài nguyên của Nhật Bản – một quốc gia công nghiệp lớn nhưng lại phụ thuộc nặng nề vào nguồn nguyên liệu từ bên ngoài.
Đất hiếm là nền móng của nền kinh tế công nghệ cao. Từ động cơ xe điện, nam châm hiệu suất cao, chip bán dẫn, đến vũ khí chính xác và thiết bị quân sự, tất cả đều cần đến những nguyên tố này. Thế nhưng Nhật Bản hiện vẫn phải nhập phần lớn đất hiếm từ Trung Quốc. Khi Bắc Kinh bắt đầu kiểm soát chặt xuất khẩu các khoáng sản có thể phục vụ mục đích quân sự, Tokyo lập tức nhận ra một sự thật khó chịu: chỉ một quyết định hành chính từ nước khác cũng đủ khiến chuỗi sản xuất của Nhật tê liệt.
Trong bối cảnh đó, việc khai thác bùn đất hiếm dưới đáy biển sâu không phải là một canh bạc thương mại thông thường. Nó là một lựa chọn mang tính sinh tồn chiến lược. Khu vực quanh Minamitorishima được xác định có trữ lượng bùn chứa đất hiếm rất cao, đặc biệt là các nguyên tố đất hiếm nặng – loại có giá trị và tầm quan trọng lớn trong công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao.
Nếu Nhật Bản có thể làm chủ công nghệ hút bùn ở độ sâu khoảng 6.000 mét, đưa lên mặt biển và tách lọc hiệu quả, họ sẽ có trong tay một nguồn cung nội địa mà không quốc gia nào khác có thể can thiệp. Ngay cả khi chi phí cao hơn so với nhập khẩu từ Trung Quốc, giá trị chiến lược của nó vẫn rất lớn. Đó là sự bảo hiểm cho nền kinh tế và an ninh quốc gia trong những thời điểm khủng hoảng.
Tuy nhiên, con đường phía trước không hề dễ dàng. Khai thác ở độ sâu gần đáy đại dương là thách thức kỹ thuật cực lớn. Áp suất, nhiệt độ, độ ăn mòn và độ ổn định của thiết bị đều ở mức khắc nghiệt. Việc hút bùn liên tục, đưa lên tàu và xử lý mà không làm tắc nghẽn hệ thống đòi hỏi công nghệ mà thế giới chưa từng triển khai ở quy mô công nghiệp.
Bên cạnh đó là bài toán kinh tế. Không ai chắc chắn rằng chi phí khai thác, vận hành và tinh luyện đất hiếm từ bùn biển sâu có thể cạnh tranh với nguồn quặng trên đất liền trong dài hạn. Đây là lý do vì sao dự án hiện nay mới chỉ là thực nghiệm kỹ thuật, chứ chưa phải khai thác thương mại.
Môi trường cũng là một dấu hỏi lớn. Đáy đại dương là hệ sinh thái mà con người còn hiểu rất ít. Việc khuấy động bùn sâu có thể ảnh hưởng đến các sinh vật biển, chu trình sinh học và cả chất lượng nước ở quy mô rộng hơn. Nếu dự án mở rộng, áp lực từ cộng đồng khoa học và các tổ chức môi trường chắc chắn sẽ gia tăng.
Tuy vậy, Nhật Bản không bước vào cuộc chơi này một cách ngây thơ. Họ hiểu rõ rằng trong thế giới hiện nay, đất hiếm không còn là vấn đề thương mại mà là vũ khí địa kinh tế. Quốc gia nào kiểm soát được nguồn cung sẽ có lợi thế trong đàm phán, trong liên minh và trong xung đột.
Chuyến đi của tàu Chikyu vì thế không chỉ là việc kéo bùn từ đáy biển. Nó là một nỗ lực kéo Nhật Bản ra khỏi sự lệ thuộc chiến lược vào Trung Quốc, và xây dựng một lớp bảo vệ mới cho nền công nghiệp và an ninh quốc gia. Thành công hay thất bại của dự án này sẽ không chỉ quyết định tương lai của ngành đất hiếm Nhật Bản, mà còn cho thấy liệu một quốc gia công nghệ cao có thể giành lại quyền tự chủ tài nguyên trong một thế giới bị phân mảnh bởi cạnh tranh địa chính trị hay không.
Đất hiếm là nền móng của nền kinh tế công nghệ cao. Từ động cơ xe điện, nam châm hiệu suất cao, chip bán dẫn, đến vũ khí chính xác và thiết bị quân sự, tất cả đều cần đến những nguyên tố này. Thế nhưng Nhật Bản hiện vẫn phải nhập phần lớn đất hiếm từ Trung Quốc. Khi Bắc Kinh bắt đầu kiểm soát chặt xuất khẩu các khoáng sản có thể phục vụ mục đích quân sự, Tokyo lập tức nhận ra một sự thật khó chịu: chỉ một quyết định hành chính từ nước khác cũng đủ khiến chuỗi sản xuất của Nhật tê liệt.
Trong bối cảnh đó, việc khai thác bùn đất hiếm dưới đáy biển sâu không phải là một canh bạc thương mại thông thường. Nó là một lựa chọn mang tính sinh tồn chiến lược. Khu vực quanh Minamitorishima được xác định có trữ lượng bùn chứa đất hiếm rất cao, đặc biệt là các nguyên tố đất hiếm nặng – loại có giá trị và tầm quan trọng lớn trong công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao.
Nếu Nhật Bản có thể làm chủ công nghệ hút bùn ở độ sâu khoảng 6.000 mét, đưa lên mặt biển và tách lọc hiệu quả, họ sẽ có trong tay một nguồn cung nội địa mà không quốc gia nào khác có thể can thiệp. Ngay cả khi chi phí cao hơn so với nhập khẩu từ Trung Quốc, giá trị chiến lược của nó vẫn rất lớn. Đó là sự bảo hiểm cho nền kinh tế và an ninh quốc gia trong những thời điểm khủng hoảng.
Tuy nhiên, con đường phía trước không hề dễ dàng. Khai thác ở độ sâu gần đáy đại dương là thách thức kỹ thuật cực lớn. Áp suất, nhiệt độ, độ ăn mòn và độ ổn định của thiết bị đều ở mức khắc nghiệt. Việc hút bùn liên tục, đưa lên tàu và xử lý mà không làm tắc nghẽn hệ thống đòi hỏi công nghệ mà thế giới chưa từng triển khai ở quy mô công nghiệp.
Bên cạnh đó là bài toán kinh tế. Không ai chắc chắn rằng chi phí khai thác, vận hành và tinh luyện đất hiếm từ bùn biển sâu có thể cạnh tranh với nguồn quặng trên đất liền trong dài hạn. Đây là lý do vì sao dự án hiện nay mới chỉ là thực nghiệm kỹ thuật, chứ chưa phải khai thác thương mại.
Môi trường cũng là một dấu hỏi lớn. Đáy đại dương là hệ sinh thái mà con người còn hiểu rất ít. Việc khuấy động bùn sâu có thể ảnh hưởng đến các sinh vật biển, chu trình sinh học và cả chất lượng nước ở quy mô rộng hơn. Nếu dự án mở rộng, áp lực từ cộng đồng khoa học và các tổ chức môi trường chắc chắn sẽ gia tăng.
Tuy vậy, Nhật Bản không bước vào cuộc chơi này một cách ngây thơ. Họ hiểu rõ rằng trong thế giới hiện nay, đất hiếm không còn là vấn đề thương mại mà là vũ khí địa kinh tế. Quốc gia nào kiểm soát được nguồn cung sẽ có lợi thế trong đàm phán, trong liên minh và trong xung đột.
Chuyến đi của tàu Chikyu vì thế không chỉ là việc kéo bùn từ đáy biển. Nó là một nỗ lực kéo Nhật Bản ra khỏi sự lệ thuộc chiến lược vào Trung Quốc, và xây dựng một lớp bảo vệ mới cho nền công nghiệp và an ninh quốc gia. Thành công hay thất bại của dự án này sẽ không chỉ quyết định tương lai của ngành đất hiếm Nhật Bản, mà còn cho thấy liệu một quốc gia công nghệ cao có thể giành lại quyền tự chủ tài nguyên trong một thế giới bị phân mảnh bởi cạnh tranh địa chính trị hay không.
