Năm 2025, Nhật Bản ghi nhận một con số gây chú ý: Số vụ phá sản doanh nghiệp có thể vượt mốc 10.000 vụ. Nhưng điều đáng lo hơn không phải là phá sản — mà là doanh nghiệp tự nguyện “khai tử” chính mình.


Dữ liệu cho thấy số doanh nghiệp ngừng hoạt động, giải thể và “chủ động đóng cửa” dự kiến vượt 70.000 trường hợp – mức cao nhất lịch sử. Và trong số đó, có những công ty vẫn đang làm ăn có lãi, nhưng lãnh đạo vẫn chọn kết thúc. Đó không phải là “tai nạn kinh doanh”, mà là một hành vi mang tính quyết định xã hội.


Ở Nhật Bản, “"Tự khai tử "– chuẩn bị cho cái kết” không chỉ dành cho con người nữa. Nó đã trở thành khái niệm cho doanh nghiệp.



Khi “phá sản” không còn là nỗi sợ lớn nhất​


Có một sự khác biệt quan trọng:
  • Phá sản = không còn khả năng trả nợ → buộc phải xử lý pháp lý
  • Đóng cửa / giải thể = doanh nghiệp tự quyết định kết thúc, dù vẫn còn khả năng tồn tại

Điều đáng suy nghĩ là:
  • Nhiều doanh nghiệp chưa đến mức sụp đổ
  • Nhưng lãnh đạo không còn động lực tiếp tục kinh doanh
Đó là dấu hiệu của:
  • kiệt sức quản trị,
  • mất niềm tin vào tương lai ngành,
  • hoặc đơn giản là không còn ai muốn “cầm lái” nữa.
Một nửa số doanh nghiệp đóng cửa vẫn có lợi nhuận dương( làm ăn lãi) cho thấy đây không phải câu chuyện doanh nghiệp “chết vì hoàn cảnh”, mà là “từ chối tiếp tục sống”.



Bài toán không có người kế thừa: khi “ghế chủ tịch” không còn hấp dẫn​

Nhật Bản có hàng triệu doanh nghiệp gia đình với cùng mô hình quen thuộc:
  • người sáng lập
  • vừa là chủ sở hữu cổ phần
  • vừa là đại diện pháp lý
  • vừa là linh hồn của công ty
Nhưng khi thế hệ sáng lập bước sang tuổi 60 – 70:
  • con cái không muốn nối nghiệp,
  • nhân sự thân cận không muốn gánh rủi ro,
  • đối tác tiềm năng e dè khoản nợ và trách nhiệm pháp lý.
Ngay cả khi có người chịu làm “CEO”, rất nhiều trường hợp chỉ nhận chức danh, nhưng không nhận quyền sở hữu cổ phần — nghĩa là một vị trí “cầm lái” trên danh nghĩa chứ không thật sự đụng vào quá trình hoạt động của doanh nghiệp.

Ghế lãnh đạo không còn là biểu tượng của uy tín — mà là gánh nặng trách nhiệm và rủi ro.



Không chỉ do tuổi tác — cấu trúc kinh tế đang thay đổi​


Lý do doanh nghiệp biến mất không chỉ là do “già hóa”.
Các yếu tố khác đang đẩy nhanh “cái chết chủ động”:
  • giá nguyên liệu tăng do yên yếu
  • chi phí vận hành cao mà không thể chuyển fully sang giá bán
  • thiếu lao động nghiêm trọng
  • lực đầu tư cho chuyển đổi số hạn chế
Và quan trọng hơn:
biến đổi cấu trúc ngành.

Ví dụ điển hình là việc chuyển dịch sang xe điện:
  • Xe điện cần ít linh kiện hơn,
  • chuỗi cung ứng thay đổi,
  • hàng loạt nhà cung cấp phụ tùng cơ khí chính xác mất “lý do tồn tại”.
Không phải họ yếu kém.
Chỉ là thế giới không còn cần họ theo cách cũ nữa.



Năm 2026: xu hướng còn tiếp diễn​


Dự báo không hề lạc quan:
  • Số doanh nghiệp phá sản và đóng cửa sẽ tiếp tục tăng
  • Rào cản kế thừa không giảm
  • Áp lực cấu trúc ngành chưa dừng lại
Câu hỏi “làm sao cứu?” gần như không có câu trả lời đơn giản.
Bởi vì nhiều doanh nghiệp không chết vì thua lỗ — họ chết vì không còn lý do để tiếp tục tồn tại.


Một xã hội của những cái “kết thúc yên lặng”​


Điều đáng suy ngẫm nhất trong câu chuyện này không chỉ là số liệu kinh tế.
Nó phản ánh trạng thái tâm lý xã hội:
  • xã hội già,
  • động lực kinh doanh yếu,
  • rủi ro lớn hơn kỳ vọng,
  • “giữ nguyên” đôi khi còn đáng sợ hơn “kết thúc”.
Nhật Bản từ lâu được biết đến là đất nước của sự bền bỉ. Nhưng bây giờ, trong rất nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, câu hỏi không còn là:

“Làm sao tiếp tục?”
Nhấn để mở rộng...

mà là:

“Đã đến lúc kết thúc chưa – và kết thúc thế nào cho đẹp?”
Nhấn để mở rộng...

Và đó có lẽ mới là tín hiệu đáng lo nhất cho nền kinh tế – và cho tương lai của một xã hội đang già đi nhanh hơn khả năng tự đổi mới của chính mình.