Do ảnh hưởng của đồng yên yếu, Nhật Bản đang trở thành một "quốc gia giá rẻ" chưa từng có. Việc đồng yên mất giá được hoan nghênh vì làm tăng sức xuất khẩu, nhưng thật không may có vẻ như tình hình không tốt cho Nhật Bản, khi cuộc khủng hoảng Corona và bất ổn chính trị toàn cầu đã trở thành nghịch cảnh.
Trong những tình huống như vậy, sự vô lý và không ổn định của các yếu tố khác nhau đã hỗ trợ vấn đề "giá rẻ" được làm nổi bật. Có lẽ Nhật Bản sẽ không thể tự mình đứng vững.
“Sản phẩm giá rẻ” tồn tại vì có hệ thống thực tập kỹ năng . Mâu thuẫn của “ sự cung cấp lao động giá rẻ”
Do giá cả tăng cao trong những ngày này, giá của tất cả các sản phẩm trong siêu thị đang tăng lên. Tôi thở dài khi trả tiền tại quầy thu ngân và nói: " Giá cả đã đắt hơn trước một chút...". Hóa đơn điện và ga tăng chóng mặt, và đôi khi tôi cảm thấy hoa mắt khi nhìn thấy những con số trên hóa đơn gửi vào hộp thư.
Đồng yên mất giá không ngừng khiến mọi thứ nhập khẩu từ nước ngoài trở nên đắt đỏ hơn và tình hình toàn cầu đã ảnh hưởng đến giá các nguồn năng lượng như khí đốt tự nhiên và dầu mỏ. Người tiêu dùng như tôi có nhiều cảm xúc lẫn lộn, dù biết trong đầu không thể không tăng giá, lại chạnh lòng khi nghĩ đến cảnh khó khăn của mình. Có lẽ để đáp lại những suy nghĩ như vậy, các bản tin hàng ngày đưa tin cho thấy các siêu thị, cửa hàng và công ty sản xuất sản phẩm đang phải vật lộn để giảm giá như thế nào.
Ngẫm lại, có lẽ tôi đã cho rằng mình có thể mua được “hàng tốt giá rẻ” mọi lúc, mọi nơi khi sống ở Nhật Bản như thế này. Trước đây, tôi chưa bao giờ thắc mắc về cảnh rau, cá, thịt tươi ngon xếp hàng trên kệ với giá mà ai cũng có thể mua được. Không còn nghi ngờ gì nữa, một trong những lý do khiến moị người có thể sống như thế này là nhờ nỗ lực bán hàng và nỗ lực hợp tác của các cửa hàng và công ty đang tiếp tục cho đến thời điểm này.
Mặt khác gần đây, lần đầu tiên tôi biết đến sự tồn tại của những “thực tập sinh kỹ năng” làm việc trong lĩnh vực tạo ra những sản phẩm “ hàng tốt giá rẻ” như vậy. Nguyên nhân bắt nguồn từ cuộc gặp gỡ với Giáo sư Hidemasa Kondo, một giáo sư được bổ nhiệm đặc cách tại Đại học Khoa học Huế, Việt Nam.
Ông Kondo là người đang tích cực thực hiện chương trình cải tạo cho các cựu thực tập sinh kỹ năng đã trở về từ Nhật Bản đồng thời hướng dẫn nghề nghiệp cho sinh viên đại học tại Việt Nam. Kể từ khi gặp ông tại một hội thảo quốc tế về nghiên cứu phòng chống thiên tai, tôi đã có nhiều cơ hội được nghe Giáo sư Kondo chia sẻ về vai trò của thực tập sinh kỹ năng trong xã hội Nhật Bản và những vấn đề mà hệ thống đào tạo đã gây ra.
Cho đến khi tôi nghe về điều đó, tôi cảm thấy xấu hổ khi nói rằng tôi thậm chí không quan tâm đến mối quan hệ giữa "thực tập sinh kỹ năng" và cuộc sống của chính tôi. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, sự góp mặt của các thực tập sinh kỹ năng đến từ nước ngoài đã trở nên không thể thiếu trong lĩnh vực làm ra “hàng tốt giá rẻ” tại Nhật Bản. Ví dụ, người Nhật không còn xin vào những công trường đòi hỏi lao động nặng nhọc và lương thấp nữa. Điều này cũng đúng đối với các nhà máy sản xuất và các cơ sở chăm sóc điều dưỡng.
Tại các địa điểm này thực tập sinh kỹ năng, chủ yếu đến từ các nước châu Á, làm công việc được gọi là lao động phổ thông với mức lương thấp hơn nhiều so với lao động Nhật Bản. Nếu không có những người này, chúng tôi không thể có được lượng rau và sản phẩm ổn định với giá cả như hiện nay.
Khi thực tập sinh kỹ năng không thể đến Nhật Bản do khủng hoảng Corona, lĩnh vực này ngay lập tức rơi vào tình trạng thiếu hụt lao động, và có lo ngại rằng sản lượng nông sản sẽ sụt giảm. Về thời điểm bắt đầu nhập cảnh vào Nhật Bản từ nước ngoài, đã có tin tức về phong trào ưu tiên thực tập sinh kỹ năng, vì vậy tôi nghĩ rằng nhiều người đã biết về hệ thống này . Trước khi chúng tôi biết điều đó, cuộc sống của người Nhật đã được hỗ trợ bởi các thực tập sinh kỹ năng đến làm việc từ nước ngoài.
Khoảng cách giữa thực tế của “ làm việc xa nhà đơn thuần ” và sự giả tạo của hệ thống đào tạo thực tập sinh
Năm 2019, trước khi xảy ra thảm họa Corona, số lượng thực tập sinh kỹ năng đã vượt quá 400.000 người . Chỉ từ những con số, tôi có thể tưởng tượng rằng các thực tập sinh đã trở thành một phần quan trọng của lực lượng lao động trong mọi lĩnh vực ở Nhật Bản .
Có thể nói, thực tập sinh kỹ năng hiện đang hỗ trợ nền kinh tế Nhật Bản ở hậu trường. Tuy nhiên, người Nhật bao gồm cả tôi, chủ yếu quan tâm đến việc họ nghĩ gì về việc tham gia vào hệ thống này, loại công việc họ làm hàng ngày và điều gì xảy ra sau khi thời gian thực tập kết thúc.
Thành phố Huế, nơi Giáo sư Kondo được phong hàm giáo sư đặc cách, nằm ở miền Trung Việt Nam. Cố đô Huế, nơi từng là kinh đô của triều đại nhà Nguyễn (Triều Nguyễn) cho đến năm 1945, là một thành phố được thiên nhiên ưu đãi về tài nguyên du lịch. Tuy nhiên, so với Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi kinh tế tiếp tục phát triển, cơ hội việc làm khan hiếm và tiền lương thấp hơn đáng kể. Huế cũng là một trong những thành phố đưa nhiều thực tập sinh sang Nhật Bản.
Để trở thành thực tập sinh kỹ năng tại Việt Nam, trước hết, bạn phải trả một khoản phí môi giới lớn ( đôi khi khoảng 1 triệu yên ) cho "cơ quan phái cử" tại địa phương. Ở Huế, nơi thu nhập hàng năm được cho là khoảng 300.000 yên, số tiền này là quá lớn . Nhiều ứng viên lâm vào cảnh nợ nần chồng chất để trả khoản phí này.
Mặc dù vậy, một số người dân địa phương thậm chí còn gọi Chương trình đào tạo thực tập sinh kỹ thuật, được cho là có thể tiết kiệm tới 3 triệu yên nếu thành công, là "Giấc mơ Nhật Bản". Và dường như có một thực tế là ngay cả những sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học danh tiếng trong nước cũng lần lượt đăng ký làm thực tập sinh.
Thông thường, người mới tốt nghiệp đại học không được tham gia thực tập kỹ năng. Điều này là do hệ thống quy định rằng các thực tập sinh sẽ học công việc ở Nhật Bản và sử dụng kỹ năng đó sau khi trở về đất nước . Tuy nhiên, việc một số thực tập sinh kỹ năng giấu bằng đại học và tham gia vào hệ thống với lý lịch giả đã trở nên phổ biến rộng rãi.
Đây rõ ràng là một hồ sơ sai sự thật và một khi nói dối và nhập cảnh vào Nhật Bản , bản thân thực tập sinh sẽ gặp rủi ro trong tương lai. Tuy nhiên, ở miền Trung Việt Nam, nơi có thành phố Huế, có thể kiếm được mức lương cao hơn nhiều bằng cách trở thành thực tập sinh kỹ năng tại Nhật Bản dựa trên lý lịch giả hơn là kiếm việc làm tại một công ty địa phương khi mới tốt nghiệp đại học. Vì lý do đó, không có giới hạn về số lượng sinh viên Việt Nam tham gia đào tạo thực tế mà không tận dụng tối đa nền tảng học vấn và nghề nghiệp ban đầu của họ.
Một số lượng lớn thanh niên có mục đích rõ ràng khác với mục đích tham gia Chương trình đào tạo thực tập sinh kỹ thuật. Có lẽ, nếu mục đích thực sự của các thực tập sinh là để "đi làm xa nhà" thì không có vấn đề gì. Nhờ đó, phía Nhật Bản sẽ có thể đảm bảo lực lượng lao động cần thiết, vì vậy tôi cảm thấy rằng cả hai bên sẽ có thể nhắm mắt cho qua . Tuy nhiên, có một vấn đề lớn ở đó, Tiến sĩ Kondo cho biết.
Ngoài ra còn có việc “trúng và trượt” ở nơi thực tập . Điều gì đã xảy ra như kết quả ?
Vấn đề dễ thấy và rõ ràng nhất được coi là việc “trúng và trượt ” của các công ty tiếp nhận thực tập sinh. Trong khi có những công ty chấp nhận thực tập sinh từ nước ngoài như thể họ là thành viên trong gia đình và cố gắng chào đón họ nồng nhiệt, thì cũng có một số nơi làm việc khắc nghiệt, nơi họ bị coi như nguồn nhân lực dùng một lần và tình trạng quấy rối diễn ra tràn lan.
Trong số những thực tập sinh bị gửi đến một môi trường nghèo nàn, một số chọn biện pháp đột ngột biến mất . Nếu điều đó xảy ra, những thực tập sinh có thể bị đẩy vào tình trạng khó khăn với những khoản nợ mà không thể chi trả được . Hơn nữa, có rất ít người được tư cách thường trú trong số người Việt Nam định cư tại Nhật Bản và cộng đồng được kết nối lỏng lẻo thông qua mạng xã hội hơn là ngoài đời thực. Trong những trường hợp này, một số người chuyển sang phạm tội do nghèo đói.
Chính phủ Nhật Bản hiện đang xem xét sửa đổi Chương trình đào tạo thực tập sinh kỹ năng. Nhiều lời chỉ trích nhắm vào hệ thống tập trung vào các khía cạnh như điều kiện làm việc giống như nô lệ tại các công ty tiếp nhận vô nguyên tắc này và lao động cưỡng bức trong đó mọi người mắc nợ trung gian và không được phép thay đổi công việc.
Ngay cả Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cũng đã nhiều lần coi hệ thống đào tạo thực tập sinh kỹ năng là có vấn đề trong các báo cáo về nạn buôn người và hệ thống này cũng đang bị nước ngoài giám sát chặt chẽ. Có thể nói, cụm từ “lao động cưỡng bức” trong báo cáo này đề cập đến những mặt tiêu cực của hình thức đào tạo thực tập sinh kỹ năng như đã trình bày ở trên.
Tất nhiên, điều kiện làm việc khắc nghiệt không phải là lý do duy nhất khiến các thực tập sinh biến mất . Ngoài ra, nơi làm việc độc hại chỉ là một phần, và nhiều công ty vẫn tiếp nhận thực tập sinh một cách hợp lý. Tuy nhiên, có thể nói rằng cải thiện môi trường luẩn quẩn hiện có và phá vỡ chuỗi tiêu cực sinh ra từ đó là nhiệm vụ quan trọng nhất đối với Nhật Bản, quốc gia thực hiện hệ thống này.
Tuy nhiên, vấn đề cốt yếu của Chương trình Thực tập kỹ năng không chỉ là những thứ có thể nhìn thấy rõ như thế này . Dù thường bị bỏ qua, nhưng những thực tập sinh được bố trí vào một nơi làm việc “ trúng số” và kiếm được nhiều tiền theo đúng kế hoạch, hay nói cách khác những bạn trẻ đã trở thành “nhóm thành đạt” cũng mang theo những tài sản tiêu cực không thể nhìn thấy.
( Nguồn tiếng Nhật )
Trong những tình huống như vậy, sự vô lý và không ổn định của các yếu tố khác nhau đã hỗ trợ vấn đề "giá rẻ" được làm nổi bật. Có lẽ Nhật Bản sẽ không thể tự mình đứng vững.
“Sản phẩm giá rẻ” tồn tại vì có hệ thống thực tập kỹ năng . Mâu thuẫn của “ sự cung cấp lao động giá rẻ”
Do giá cả tăng cao trong những ngày này, giá của tất cả các sản phẩm trong siêu thị đang tăng lên. Tôi thở dài khi trả tiền tại quầy thu ngân và nói: " Giá cả đã đắt hơn trước một chút...". Hóa đơn điện và ga tăng chóng mặt, và đôi khi tôi cảm thấy hoa mắt khi nhìn thấy những con số trên hóa đơn gửi vào hộp thư.
Đồng yên mất giá không ngừng khiến mọi thứ nhập khẩu từ nước ngoài trở nên đắt đỏ hơn và tình hình toàn cầu đã ảnh hưởng đến giá các nguồn năng lượng như khí đốt tự nhiên và dầu mỏ. Người tiêu dùng như tôi có nhiều cảm xúc lẫn lộn, dù biết trong đầu không thể không tăng giá, lại chạnh lòng khi nghĩ đến cảnh khó khăn của mình. Có lẽ để đáp lại những suy nghĩ như vậy, các bản tin hàng ngày đưa tin cho thấy các siêu thị, cửa hàng và công ty sản xuất sản phẩm đang phải vật lộn để giảm giá như thế nào.
Ngẫm lại, có lẽ tôi đã cho rằng mình có thể mua được “hàng tốt giá rẻ” mọi lúc, mọi nơi khi sống ở Nhật Bản như thế này. Trước đây, tôi chưa bao giờ thắc mắc về cảnh rau, cá, thịt tươi ngon xếp hàng trên kệ với giá mà ai cũng có thể mua được. Không còn nghi ngờ gì nữa, một trong những lý do khiến moị người có thể sống như thế này là nhờ nỗ lực bán hàng và nỗ lực hợp tác của các cửa hàng và công ty đang tiếp tục cho đến thời điểm này.
Mặt khác gần đây, lần đầu tiên tôi biết đến sự tồn tại của những “thực tập sinh kỹ năng” làm việc trong lĩnh vực tạo ra những sản phẩm “ hàng tốt giá rẻ” như vậy. Nguyên nhân bắt nguồn từ cuộc gặp gỡ với Giáo sư Hidemasa Kondo, một giáo sư được bổ nhiệm đặc cách tại Đại học Khoa học Huế, Việt Nam.
Ông Kondo là người đang tích cực thực hiện chương trình cải tạo cho các cựu thực tập sinh kỹ năng đã trở về từ Nhật Bản đồng thời hướng dẫn nghề nghiệp cho sinh viên đại học tại Việt Nam. Kể từ khi gặp ông tại một hội thảo quốc tế về nghiên cứu phòng chống thiên tai, tôi đã có nhiều cơ hội được nghe Giáo sư Kondo chia sẻ về vai trò của thực tập sinh kỹ năng trong xã hội Nhật Bản và những vấn đề mà hệ thống đào tạo đã gây ra.
Cho đến khi tôi nghe về điều đó, tôi cảm thấy xấu hổ khi nói rằng tôi thậm chí không quan tâm đến mối quan hệ giữa "thực tập sinh kỹ năng" và cuộc sống của chính tôi. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, sự góp mặt của các thực tập sinh kỹ năng đến từ nước ngoài đã trở nên không thể thiếu trong lĩnh vực làm ra “hàng tốt giá rẻ” tại Nhật Bản. Ví dụ, người Nhật không còn xin vào những công trường đòi hỏi lao động nặng nhọc và lương thấp nữa. Điều này cũng đúng đối với các nhà máy sản xuất và các cơ sở chăm sóc điều dưỡng.
Tại các địa điểm này thực tập sinh kỹ năng, chủ yếu đến từ các nước châu Á, làm công việc được gọi là lao động phổ thông với mức lương thấp hơn nhiều so với lao động Nhật Bản. Nếu không có những người này, chúng tôi không thể có được lượng rau và sản phẩm ổn định với giá cả như hiện nay.
Khi thực tập sinh kỹ năng không thể đến Nhật Bản do khủng hoảng Corona, lĩnh vực này ngay lập tức rơi vào tình trạng thiếu hụt lao động, và có lo ngại rằng sản lượng nông sản sẽ sụt giảm. Về thời điểm bắt đầu nhập cảnh vào Nhật Bản từ nước ngoài, đã có tin tức về phong trào ưu tiên thực tập sinh kỹ năng, vì vậy tôi nghĩ rằng nhiều người đã biết về hệ thống này . Trước khi chúng tôi biết điều đó, cuộc sống của người Nhật đã được hỗ trợ bởi các thực tập sinh kỹ năng đến làm việc từ nước ngoài.
Khoảng cách giữa thực tế của “ làm việc xa nhà đơn thuần ” và sự giả tạo của hệ thống đào tạo thực tập sinh
Năm 2019, trước khi xảy ra thảm họa Corona, số lượng thực tập sinh kỹ năng đã vượt quá 400.000 người . Chỉ từ những con số, tôi có thể tưởng tượng rằng các thực tập sinh đã trở thành một phần quan trọng của lực lượng lao động trong mọi lĩnh vực ở Nhật Bản .
Có thể nói, thực tập sinh kỹ năng hiện đang hỗ trợ nền kinh tế Nhật Bản ở hậu trường. Tuy nhiên, người Nhật bao gồm cả tôi, chủ yếu quan tâm đến việc họ nghĩ gì về việc tham gia vào hệ thống này, loại công việc họ làm hàng ngày và điều gì xảy ra sau khi thời gian thực tập kết thúc.
Thành phố Huế, nơi Giáo sư Kondo được phong hàm giáo sư đặc cách, nằm ở miền Trung Việt Nam. Cố đô Huế, nơi từng là kinh đô của triều đại nhà Nguyễn (Triều Nguyễn) cho đến năm 1945, là một thành phố được thiên nhiên ưu đãi về tài nguyên du lịch. Tuy nhiên, so với Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi kinh tế tiếp tục phát triển, cơ hội việc làm khan hiếm và tiền lương thấp hơn đáng kể. Huế cũng là một trong những thành phố đưa nhiều thực tập sinh sang Nhật Bản.
Để trở thành thực tập sinh kỹ năng tại Việt Nam, trước hết, bạn phải trả một khoản phí môi giới lớn ( đôi khi khoảng 1 triệu yên ) cho "cơ quan phái cử" tại địa phương. Ở Huế, nơi thu nhập hàng năm được cho là khoảng 300.000 yên, số tiền này là quá lớn . Nhiều ứng viên lâm vào cảnh nợ nần chồng chất để trả khoản phí này.
Mặc dù vậy, một số người dân địa phương thậm chí còn gọi Chương trình đào tạo thực tập sinh kỹ thuật, được cho là có thể tiết kiệm tới 3 triệu yên nếu thành công, là "Giấc mơ Nhật Bản". Và dường như có một thực tế là ngay cả những sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học danh tiếng trong nước cũng lần lượt đăng ký làm thực tập sinh.
Thông thường, người mới tốt nghiệp đại học không được tham gia thực tập kỹ năng. Điều này là do hệ thống quy định rằng các thực tập sinh sẽ học công việc ở Nhật Bản và sử dụng kỹ năng đó sau khi trở về đất nước . Tuy nhiên, việc một số thực tập sinh kỹ năng giấu bằng đại học và tham gia vào hệ thống với lý lịch giả đã trở nên phổ biến rộng rãi.
Đây rõ ràng là một hồ sơ sai sự thật và một khi nói dối và nhập cảnh vào Nhật Bản , bản thân thực tập sinh sẽ gặp rủi ro trong tương lai. Tuy nhiên, ở miền Trung Việt Nam, nơi có thành phố Huế, có thể kiếm được mức lương cao hơn nhiều bằng cách trở thành thực tập sinh kỹ năng tại Nhật Bản dựa trên lý lịch giả hơn là kiếm việc làm tại một công ty địa phương khi mới tốt nghiệp đại học. Vì lý do đó, không có giới hạn về số lượng sinh viên Việt Nam tham gia đào tạo thực tế mà không tận dụng tối đa nền tảng học vấn và nghề nghiệp ban đầu của họ.
Một số lượng lớn thanh niên có mục đích rõ ràng khác với mục đích tham gia Chương trình đào tạo thực tập sinh kỹ thuật. Có lẽ, nếu mục đích thực sự của các thực tập sinh là để "đi làm xa nhà" thì không có vấn đề gì. Nhờ đó, phía Nhật Bản sẽ có thể đảm bảo lực lượng lao động cần thiết, vì vậy tôi cảm thấy rằng cả hai bên sẽ có thể nhắm mắt cho qua . Tuy nhiên, có một vấn đề lớn ở đó, Tiến sĩ Kondo cho biết.
Ngoài ra còn có việc “trúng và trượt” ở nơi thực tập . Điều gì đã xảy ra như kết quả ?
Vấn đề dễ thấy và rõ ràng nhất được coi là việc “trúng và trượt ” của các công ty tiếp nhận thực tập sinh. Trong khi có những công ty chấp nhận thực tập sinh từ nước ngoài như thể họ là thành viên trong gia đình và cố gắng chào đón họ nồng nhiệt, thì cũng có một số nơi làm việc khắc nghiệt, nơi họ bị coi như nguồn nhân lực dùng một lần và tình trạng quấy rối diễn ra tràn lan.
Trong số những thực tập sinh bị gửi đến một môi trường nghèo nàn, một số chọn biện pháp đột ngột biến mất . Nếu điều đó xảy ra, những thực tập sinh có thể bị đẩy vào tình trạng khó khăn với những khoản nợ mà không thể chi trả được . Hơn nữa, có rất ít người được tư cách thường trú trong số người Việt Nam định cư tại Nhật Bản và cộng đồng được kết nối lỏng lẻo thông qua mạng xã hội hơn là ngoài đời thực. Trong những trường hợp này, một số người chuyển sang phạm tội do nghèo đói.
Chính phủ Nhật Bản hiện đang xem xét sửa đổi Chương trình đào tạo thực tập sinh kỹ năng. Nhiều lời chỉ trích nhắm vào hệ thống tập trung vào các khía cạnh như điều kiện làm việc giống như nô lệ tại các công ty tiếp nhận vô nguyên tắc này và lao động cưỡng bức trong đó mọi người mắc nợ trung gian và không được phép thay đổi công việc.
Ngay cả Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cũng đã nhiều lần coi hệ thống đào tạo thực tập sinh kỹ năng là có vấn đề trong các báo cáo về nạn buôn người và hệ thống này cũng đang bị nước ngoài giám sát chặt chẽ. Có thể nói, cụm từ “lao động cưỡng bức” trong báo cáo này đề cập đến những mặt tiêu cực của hình thức đào tạo thực tập sinh kỹ năng như đã trình bày ở trên.
Tất nhiên, điều kiện làm việc khắc nghiệt không phải là lý do duy nhất khiến các thực tập sinh biến mất . Ngoài ra, nơi làm việc độc hại chỉ là một phần, và nhiều công ty vẫn tiếp nhận thực tập sinh một cách hợp lý. Tuy nhiên, có thể nói rằng cải thiện môi trường luẩn quẩn hiện có và phá vỡ chuỗi tiêu cực sinh ra từ đó là nhiệm vụ quan trọng nhất đối với Nhật Bản, quốc gia thực hiện hệ thống này.
Tuy nhiên, vấn đề cốt yếu của Chương trình Thực tập kỹ năng không chỉ là những thứ có thể nhìn thấy rõ như thế này . Dù thường bị bỏ qua, nhưng những thực tập sinh được bố trí vào một nơi làm việc “ trúng số” và kiếm được nhiều tiền theo đúng kế hoạch, hay nói cách khác những bạn trẻ đã trở thành “nhóm thành đạt” cũng mang theo những tài sản tiêu cực không thể nhìn thấy.
( Nguồn tiếng Nhật )
Có thể bạn sẽ thích