Tìm hiểu về 12 con Giáp
12 con giáp được xác lập từ lúc nào?
Ở Trung Quốc cũng như Việt Nam và nhiều nước châu Á khác, lịch của người châu Á được lập theo chu kỳ 60 năm, tương tự như chu kỳ 100 năm (một thế kỷ) của lịch châu Âu. Mỗi năm, lịch châu Á sẽ cho 12 con vật: Chuột (Tý), trâu (Sửu), cọp (Dần), thỏ/mèo (Mão/Mẹo), rồng (Thìn), rắn (Tỵ), ngựa (Ngọ), dê (Mùi), khỉ (Thân), gà (Dậu), chó (Tuất), heo (Hợi) thay phiên chủ trì, gọi là 12 con giáp.
Về lý do tại sao giữa muôn thú chỉ chọn 12 con vật đó làm 12 con giáp? Sao trong bảng thứ hạng, chuột là con vật bé nhất mà lại dẫn đầu? Đến nay, mặc dù các nhà chiêm tinh học vẫn chưa tìm được câu trả lời chính xác và đầy đủ về quá trình tuyển chọn 12 con giáp, bởi những câu hỏi trên như là lời nghi vấn thuộc về tạo hóa: “Đàn ông và phụ nữ, ai có mặt trên đời trước?”, nhưng trong quyển Luận hành – văn hiến lâu đời nhất ở Trung Quốc ghi chép về 12 con giáp, danh tác của Vương Sung vào thời Đông Hán, có chú giải: “Đất tạo ra sửu, mà trâu là vật khai địa, vì vậy sửu thuộc về trâu; người sinh ra từ dần, người chết trở thành hổ, nên dần thuộc về hổ...”, qua đó có thể thấy 12 con giáp bắt đầu được xác lập từ đời Hán ở Trung Quốc. Song, điều đó chưa lý giải được từ đâu mà hình thành nên bảng xếp hạng 12 con vật.
Vì sao người xưa chỉ chọn 12 con vật?
Trong quyển Tùng hạ quán chuế ngôn vào đời nhà Thanh giải thích rằng, việc lựa chọn và xếp thứ tự 12 con vật được căn cứ vào thời gian hoạt động mạnh của các con vật tiêu biểu cho từng loại, mà chọn ra các thứ hạng tương ứng theo chu kỳ 12 thời khắc trong ngày (1 thời khắc tương đương 2 giờ):
- 11 giờ đêm đến 1giờ sáng: Lúc chuột hoạt động mạnh nhất, gọi là giờ Tý.
- 1 giờ sáng đến 3 giờ sáng: Khi ấy, trâu ăn no, nhưng nhai lại cho kỹ, chuẩn bị trời sáng đi cày ruộng, là giờ Sửu.
- 3 giờ sáng đến 5 giờ sáng: Lúc cọp đi săn mồi, rất hung hãn, là giờ Dần.
- 5 giờ sáng đến 7 giờ sáng: Thời điểm này, mặt trời bắt đầu mọc, nhưng mặt trăng vẫn còn chiếu sáng, vì ngọc thố (thỏ) đang bận giã thuốc cho Hằng Nga tiên nữ trên cung trăng, gọi là giờ Mão/Mẹo.
- 7 giờ sáng đến 9 giờ sáng: Đây là lúc quần long hành vũ, gọi là giờ Thìn.
- 9 giờ sáng đến 11 giờ trưa: Rắn về hang, không cắn người, đặt là giờ Tỵ.
- 11 giờ trưa đến 1 giờ trưa: Lúc ánh nắng mặt trời gay gắt nhất, là thời gian ngựa phi nước đại, nên gọi là giờ Ngọ.
- 1 giờ chiều đến 3 giờ chiều: Dê ăn cỏ, gọi là giờ Mùi.
- 3 giờ chiều đến 5 giờ chiều: Khỉ nghịch ngợm, thích kêu hú, là giờ Thân.
- 5 giờ chiều đến 7 giờ tối: Gà về ổ ngủ, là giờ Dậu.
- 7 giờ tối đến 9 giờ tối: Chó bắt đầu đi săn mồi ban đêm, là giờ Tuất.
- 9 giờ tối đến 11 giờ tối: Lúc lợn ngủ say nhất, là giờ Hợi.
Chuyện kể về thần Nữ Oa và Huyền Hoàng
Liên quan đến việc lập ra thứ hạng của 12 con giáp, còn có rất nhiều truyền thuyết, chuyện thần thoại. Trong quyển sử thi thời nhà Hán mang tên Hắc âm truyền có diễn giải: “Vào những năm khai thiên lập địa, Huyền Hoàng (trời đất) cưỡi một con thú đi du ngoạn, thì gặp Nữ Oa. Trên người của Nữ Oa có 2 cái túi, trong túi lớn có 10 con trai, trong túi nhỏ có 12 con gái, bấy giờ Huyền Hoàng nói, để cai quản càn khôn, ông cần có sự giúp sức của họ, nên đề nghị Nữ Oa đặt tên cho 10 con trai là: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm và Quý; 12 con gái là: Tý, Sửu, Dần, Mão/Mẹo, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi. Sau đó kết chúng thành phu thê, phối thành âm dương”. Về sau, các nhà chiêm tinh học cổ đại Trung Hoa tính ra thuyết “Âm dương ngũ hành”, rồi dựa vào đó mà tuyển chọn 12 con giáp qua số ngón chân: chẳn (âm), lẻ (dương). Trong đó, rắn tuy không có chân, nhưng vì lưỡi chẻ đôi nên được tính là chẵn.
(Theo báo Đất mũi)
Còn theo Wikimedia thì:
Về nghĩa của các con vật gán cho các chi thì chi thứ tự nghĩa Việt Nam là mão (tức là con mèo) trong khi nghĩa Trung Hoa là thố (tức là con thỏ). Cho đến nay chưa thấy có tài liệu đáng tin cậy nào giải thích sự khác nhau này.
Can chi theo các thứ tiếng, đọc thêm Nguồn gốc Việt Nam của tên 12 con giáp mới biết nguyên cả châu Á, thậm chí cả Hungary đều có 12 con giáp.
