Kinh nghiệm phiên dịch và hướng dẫn biên dịch của công ty dịch thuật Nibe ở Hà Nội.
Kinh nghiệm biên dịch :
I. TRAU DỒI NĂNG LỰC SINH NGỮ
Để phiên dịch Nhật Việt, khả năng tiếng Nhật và tiếng Việt của bạn đều phải tốt. Để làm được điều này, bạn cần nỗ lực không ngừng trong cuộc sống hàng ngày để trau dồi năng lực sinh ngữ.
1. Trau dồi năng lực tiếng Việt
- Nghe đài, xem vô tuyến. Nếu có thể, hãy tổng hợp lại thông tin và kể cho bạn của mình. Luyện nhắc lại thông tin đã nghe với từ chuyên môn chính xác. Chú ý cả cách thể hiện qua ngữ điệu, cử chỉ nữa nhé.
- Đọc báo và xem sách càng thường xuyên càng tốt. Cố gắng mỗi tháng đọc một cuốn sách. Tôi biết các bạn rất bận. Nhưng thử nghĩ mà xem, thể nào bạn cũng tìm ra thời gian trống.
2. Trau dồi năng lực tiếng Nhật
- Nghe băng tiếng, xem băng hình của Nhật Bản. Cố gắng bắt lấy những từ mà mình đã biết, từ đó suy đoán ra nghĩa của câu nói. Đừng bao giờ nghĩ rằng chỉ khi bạn biết hết nghĩa mọi từ, nghe rõ từng âm một thì bạn mới hiểu được. Thật ra, những phiên dịch viên giỏi cũng không nghe được 100% đâu, mà có nghe được thì cũng không nhớ chính xác 100% được, và cũng không chắc đã biết nghĩa của 100% những điều đã nghe. Quan trọng là nắm được tất cả những gì quen thuộc mà mình đã biết và từ ngữ cảnh mà đoán được nghĩa của câu. Tập nhắc lại những điều đã nghe.
- Tăng vốn từ, vốn câu bằng tất cả những cách nào bạn có thể: học trên lớp, tự đọc sách luyện kyu, tự tra từ điển,... Đừng cố sức chọn cách phức tạp. Hãy bắt đầu từ cách dễ tiếp cận nhất. Nếu bạn bỏ công ra thì cách nào cũng mang lại kết quả như nhau, ấy là bạn sẽ biết rất nhiều.
- Tập nói. Muốn nói lưu loát thì từng từ phải lưu loát, từng cụm phải đúng ngữ điệu. Đừng bao giờ tập nói bằng cách cầm sách đọc. Bạn phải có băng catset hoặc đĩa CD. Hãy nhắc lại đúng từng từ mà người Nhật nói. Đừng sốt ruột nhé. Hãy luyện từ những quyển giáo trình a, i, u, e, o. Có nhiều bạn cứ nghĩ rằng giai đoạn ban đầu toàn câu dễ, không chịu luyện nói. Kết quả là bây giờ rất hối hận vì cách nói tiếng Nhật của mình mắc đầy tật, không sao sửa được. Nếu chẳng may bạn đã học lên cao rồi mà lại quên luyện nói thì hãy quay lại luyện nói từ đầu.
3. Trau dồi khả năng ghi nhớ và tổng hợp
Rất nhiều khách hàng hay nói một đoạn dài. Không phải họ thích vậy mà là vì với một vài câu ngắn thì không sao truyền đạt được đầy đủ và hiệu quả điều muốn nói được. Vậy phiên dịch viên phải chuẩn bị ra sao để ghi nhớ và dịch được những đoạn này?
- Trước hết cần luyện ghi nhớ. Mỗi ngày học thuộc lòng một đoạn văn. Tăng dần độ dài của đoạn văn lên và thực hiện trong thời gian dài thì bạn có thể cải thiện được trí nhớ ngắn hạn một cách rõ rệt.
- Luyện khả năng tổng hợp. Nói một cách đơn giản, các câu nói trong một đoạn bao giờ cũng xoay quanh một mục đích chính nào đó. Nếu bạn nắm được cái lõi đó và mối quan hệ với các vệ tinh con xoay xung quanh thì bạn sẽ nắm được toàn bộ đoạn nói, từ từ dịch sang ngôn ngữ đích là không bị sót. Còn nếu bạn coi đoạn nói đó là một cái dây nối từ câu 1 sang câu 2, sang câu 3,... cho tới câu cuối cùng thì nguy cơ ngắc ngứ là rất lớn. Bởi bạn chỉ cần quên một nút trong cái dây này là dây đứt ngay, bạn quên sạch các nút khác. Tất nhiên ghi từ khoá ra giấy cũng sẽ giúp bạn rất nhiều nhưng nếu thiếu khả năng tổng hợp, không nhìn ra cốt lõi của câu chuyện thì cũng rất khó để lựa chọn cách diễn đạt cho phù hợp.
4. Trau dồi khả năng thể hiện
- Trong cuộc sống hàng ngày, hãy thể hiện điều mình muốn truyền đạt một cách rõ ràng, hiệu quả. Đừng sợ ai cười mình cả. Hãy thể hiện tình cảm, thái độ của mình thử xem bạn có thể làm thế theo đúng ý bạn không. Khó lắm đấy. Thế nên mới cần luyện tập.
II. ĐĨNH ĐẠC VÀ TỰ TIN KHI PHIÊN DỊCH
1. Chuẩn bị trước khi đi phiên dịch
- Sức khoẻ: Bạn nên ăn uống và ngủ đầy đủ trước khi đi phiên dịch.
- Trang phục: Lịch sự, áo sơ mi có cổ hoặc bộ vest. Màu sắc nhã nhặn.
- Đồ dùng: Mang theo giấy và bút để ghi từ khoá. Nếu đi xa, nên mang theo chứng minh thư.
- Tài liệu: Đọc tài liệu và trao đổi trước khi thực sự vào công việc.
- Tư tưởng: Bạn đã chuẩn bị kỹ càng. Bạn sẽ phiên dịch chính xác, trung thực và khách quan. Vậy nên không nên quá căng thẳng khi phiên dịch. Nếu không hiểu điều gì, đừng ngại hỏi lại khách hàng.
2. Giọng nói và âm lượng khi phiên dịch
- Hãy nói nhẹ nhàng, âm lượng vừa đủ nghe và rõ chữ. Như vậy bạn sẽ không tốn sức, có thể nói lâu mà người nghe vẫn hiểu rõ.
- Thể hiện đúng thông điệp mà người nói muốn truyền tải kể cả về nội dung và tình cảm, ẩn ý gửi trong câu nói gốc.
- Điều chỉnh tốc độ nói cho phù hợp. Không nên nói chậm quá vì người nghe sẽ sốt ruột. Không nên nói nhanh quá khiến người nghe không kịp hiểu. Nói nhanh là tốt, tuy nhiên tuỳ theo phản ứng của người nghe mà có thể nói chậm lại.
III. NHỮNG ĐIỀU KHÔNG NÊN
Dưới đây là một số tình huống mà bạn nên tránh:
1. Bị tiền bạc chi phối
- Phiên dịch viên: Tôi chỉ được trả XYZ tiền thôi nên không thể làm được việc ấy!
- Khách hàng: ??? (Tức giận.)
Lý do: Thù lao phiên dịch của bạn đã được bạn đồng ý trước khi đi phiên dịch. Nếu bạn không đồng ý, bạn có thể từ chối kia mà. Vậy việc tiếp theo chỉ là làm tốt công việc mà thôi. Nếu thực sự bạn không thể làm được công việc khách hàng yêu cầu, bạn hãy nêu lý do thực, không nên bao biện bằng lý do thù lao không thoả đáng. Hãy nhiệt tình giúp đỡ khách hàng trong khoảng thời gian bạn làm phiên dịch cho họ. Đảm bảo rằng bạn sẽ không bao giờ phải hối hận, nỗ lực của bạn sẽ mang lại kết quả xứng đáng.
2. Lồng ý kiến cá nhân vào nội dung phiên dịch
- Khách hàng Nhật (hỏi đối tác Việt Nam): Giá cho thuê nhà xưởng của các ông là bao nhiêu tiền?
- Phiên dịch viên (nói bằng tiếng Nhật): Vừa nãy ông vừa hỏi phía Việt Nam, họ trả lời rồi sao lại còn hỏi nữa?
- Khách hàng (nói bằng tiếng Nhật): Tôi nói gì thì cô cứ dịch như thế cho tôi! (Tức giận.)
Lý do: Phiên dịch viên chỉ là người trung gian truyền tải thông điệp. Khách hàng mới là người rõ hơn ai hết mục đích nói chuyện là gì, nên nói ra sao. Bạn nên tách riêng tình cảm, ý kiến cá nhân của mình ra. Cố gắng giữ vị trí trung lập, bình tĩnh chuyển tải chính xác điều khách hàng muốn nói.
Hướng dẫn biên dịch:
I. Chuẩn bị trước khi biên dịch
1. Chuẩn bị tinh thần
Trước khi bắt tay vào bài dịch, bạn có thể sẽ gặp những trạng thái tâm lý tiêu cực sau:
- "Bài dịch này quá khó, mình không thể làm được. Cố mà làm gì."
Bình luận: Không ai tự nhiên giỏi một việc gì. Bao giờ cũng phải tập làm từng bước. Nếu bạn không bắt đầu, sẽ chẳng bao giờ bạn giỏi lên được. Bạn nghĩ rằng nếu có người hướng dẫn ở bên, bạn sẽ dễ dàng làm được chăng? Không phải đâu. Hầu như không ai có được lợi thế này cả, mọi người đều phải tự làm, y như bạn vậy. Nếu áp dụng mọi kiến thức mà bạn biết, tra từ mới theo mọi cách mà vẫn không dịch được, bạn hãy đi hỏi giáo viên, hỏi những người có kinh nghiệm hơn mình. Quan trọng là bạn đã vượt qua tâm lý ngại khó, bắt tay vào biên dịch. Sau đó, bạn sẽ dịch thành thạo hơn. Đương nhiên là vậy, có ai làm cái gì mãi mà càng ngày càng dốt hơn không?
- "Bài dịch này quá chán. Chán tới mức không muốn làm nữa. Thôi, chẳng làm làm gì."
Bình luận: Nếu bạn dịch vì sở thích của bạn thì bạn toàn quyền từ chối không dịch bài đó. Nhưng mà chưa dịch sao bạn biết là nó chán? Thường thì con người hay cảm thấy chán nhất những lĩnh vực mà mình không hiểu tí gì. Nếu bạn cố gắng dịch bài đó, biết đâu bạn sẽ có thêm kiến thức có ích thì sao? Nhưng nói chung, tôi hoàn toàn ủng hộ việc từ chối làm việc mình không thích. Tuy nhiên, nếu đó là công việc của bạn được giao thì đừng bao giờ để mình rơi vào trạng thái này. Vì thứ nhất, bạn sẽ bị đánh giá xấu là không hoàn thành công việc. Thứ hai, bạn sẽ luôn buồn chán trong công việc và cuộc sống. Thể nào xung quanh bạn cũng đầy những điều bạn không muốn làm nhưng lại rất cần thiết. Bạn không làm vì chán quá, thế là bạn lúc nào cũng chán. Trong trường hợp thế này, hãy tìm niềm vui trong sự kiên trì. Tự nhủ rằng "Mình thật kiên trì. Sao mà mình giỏi thế." rồi làm tiếp. Cách tự kỷ ám thị này hiệu quả lắm đấy.
- "Bài dịch này quá dài. Làm bao giờ mà xong được. Ôi, chết tôi mất thôi. Bao giờ thì xong được đây. Hic hic..."
Bình luận: Tâm trạng này làm bạn rất nôn nóng, không đủ kiên nhẫn để đọc hết một câu văn chứ không dám nói là đọc hết một đoạn. Thế là đã chậm lại càng chậm, mãi vẫn không dịch được. Thực ra, đây là vấn đề về tốc độ dịch. Bạn hãy ghi lại thời điểm bắt đầu dịch một trang và thời điểm kết thúc trang đó. Làm vậy, bạn sẽ biết được tốc độ dịch của mình: một trang mất bao nhiêu phút. Sau đó, bạn hãy dàn xếp thời gian sao cho với tốc độ đó mà vẫn kịp dịch xong bài đúng hạn. Hoặc bạn liên hệ và bàn bạc với người yêu cầu dịch để có biện pháp khác (như cho bạn thêm thời gian, hay chia bớt một phần nhờ người khác dịch,...). Không ai có quyền ép bạn làm thật ẩu miễn là thật nhanh. Và có làm cách nào đi nữa, bạn cũng không thể tăng tốc độ dịch trong một sớm, một chiều cả. Vậy nên, bạn không cần nôn nóng. Hãy cứ bình tĩnh khi biên dịch nhé.
2. Chuẩn bị dụng cụ
Bạn cần có những dụng cụ sau để sẵn sàng sử dụng trong quá trình biên dịch:
- Máy tính đã cài bộ gõ tiếng Nhật và có nối mạng internet
- Từ điển chuyên ngành nếu cần. Chẳng hạn như từ điển kỹ thuật tổng hợp Anh - Việt, từ điển kinh tế Nhật - Việt, từ điển pháp luật Nhật - Việt, từ điển y học,...
II. Một số quy ước chung khi biên dịch
1. Đảm bảo chất lượng biên dịch
- Sau khi dịch xong 1 trang, bạn nhất thiết phải đọc lại và sửa lại một lần. Trong lúc đọc lại, hãy tự kiểm xem mình có hiểu những gì mình đã viết ra không. Nếu có chỗ không hiểu, hãy xem lại bản gốc để dịch lại cho chính xác. Điều này được đặt ra làm quy ước chung bởi vì nó giúp cho bản dịch của bạn dễ hiểu đối với những người khác. Nếu bản thân bạn cũng chẳng hiểu điều bạn đã viết ra thì cực kỳ nguy hiểm. Chắc đến 95% là người khác có đọc cũng chẳng hiểu.
- Nếu có từ không hiểu, nhất thiết phải tra từ điển. Nếu tra mà vẫn không ra nghĩa thì căn cứ vào ngữ cảnh để dịch tạm ra theo suy đoán của mình. Tuy nhiên, nếu có chỗ "dịch tạm theo suy đoán" như vậy thì nhớ thông báo cho người yêu cầu bạn dịch.
2. Đảm bảo đúng hạn
Đảm bảo đúng hạn là vô cùng quan trọng. Nếu thấy không thể làm kịp đúng hạn thì hãy báo cho người yêu cầu dịch càng sớm càng tốt để xử lý.
3. Trình bày đẹp và thống nhất
Có thể bài dịch rất dài, bạn chỉ tham gia dịch một phần trong đó. Nếu vậy, bạn hãy xác nhận rõ về cách trình bày (như font chữ, cỡ chữ, page setup, tiêu đề 1, điêu đề 2 như thế nào,...) để thống nhất với các phần khác do người khác dịch. Hãy luôn xác định rằng bản dịch bạn làm ra sẽ là một bản hoàn hảo, có thể đem in sử dụng ngay.
http://www.nibe.com.vn/default.aspx?MNU=465&CT=1735 :matroi:
